Systemau yn methu cynhalwyr

Heddiw, (30 Mai 2007), mae Carers UK yn lansio adroddiad arswydus newydd ar effaith ariannol hirdymor bod yn gynhaliwr. Trwy gynnal arolwg o 3,000 o gynhalwyr, gwelwyd eu bod yn wynebu baich ariannol trwm cyn gynted ag y maent yn dechrau gofalu, yn ddi-dâl, am berthynas neu ffrind anabl neu sydd â salwch cronig. Ond eto, mewn cyferbyniad â hynny, mae eu cymorth yn werth £57 biliwn y flwyddyn i’r wladwriaeth.

Canfu’r arolwg bod cynhalwyr yn gorfod gwerthu eu cartrefi, gwario llai ar fwyd, gwres a dillad, rhoi’r gorau i’w swyddi ac aberthu eu pensiwn - gan adael llawer yn bryderus iawn am eu dyfodol ariannol. Mae’r canfyddiadau diweddaraf hyn yn dangos yn glir iawn nad yw’r system fudd-daliadau bresennol yn galluogi cynhalwyr i gael safon byw dderbyniol nac yn cydnabod na gwerthfawrogi’r cyfraniad maent yn ei wneud i’r economi genedlaethol. 

Meddai Roz Williamson, Cyfarwyddwraig Cynhalwyr Cymru: “Mae cynhalwyr yn cael eu gorfodi i beidio â gweithio yn aml gan nad yw’r system gofal cymdeithasol yn rhoi’r cymorth sydd ei angen arnynt. Yna, maent yn gorfod byw ar y cyrion gan fod y system fudd-daliadau mor hen ffasiwn. Mae cynhalwyr yn teimlo fod y system yn eu methu. 

Mae tueddiadau demograffig yn dangos bod angen tair miliwn yn rhagor o gynhalwyr dros y 30 mlynedd nesaf. Mae hyn yn golygu y bydd tua 10 miliwn o bobl yn wynebu’r caledi sy’n gysylltiedig â bod yn gynhaliwr - a’r effeithiau niweidiol a all fod yn rhan o’u bywydau am weddill eu hoes.

“Nid yw budd-daliadau i gynhalwyr yn addas i’r diben. Fe’u cynlluniwyd yn y 1970au pan oedd y byd yn lle gwahanol iawn. Mae angen diwygio’r system fudd-daliadau a threthi yn sylweddol. Mae angen buddsoddi’n drwm ym maes gofal cymdeithasol hefyd i sicrhau bod cynhalwyr a’u teuluoedd yn gallu manteisio ar bethau mae pobl eraill yn eu cymryd yn ganiataol – mynd allan i siopa, cael penwythnos i ffwrdd, mynd ar gwrs a gweithio.

Mae Jill Pay yn gofalu am ei merch Rowan (18) sy’n anabl. Meddai: “Mae teuluoedd fel fy nheulu i yn byw o dan bwysau ariannol parhaus. Fyddwn i ddim am roi’r gorau i ofalu am Rowan. Ond dwi am gael yr un cyfleoedd â phawb arall i weithio, astudio a magu teulu.”Cynhaliodd Carers UK arolwg o 3000 o gynhalwyr. Canfuwyd bod:

• 72% yn waeth eu byd ers dechrau gofalu
• 65%  heb fod mewn gwaith cyflogedig
• 54% wedi rhoi’r gorau i weithio er mwyn gofalu
• 53% yn dweud bod pryderon ariannol yn effeithio ar eu hiechyd
• 33% mewn dyled
• 30% yn gwario llai ar fwyd neu wres
• 10% yn methu â fforddio talu rhent neu forgais.

 Roedd yr arolwg hefyd yn edrych ar y rhwystrau mae cynhalwyr yn eu hwynebu er mwyn gallu parhau i weithio. Dywedodd bron i hanner yr ymatebwyr (45%) eu bod yn dymuno gweithio. Ond dywedodd chwech o bob deg o gynhalwyr bod lefel a chymhlethdod y gofal roeddynt yn ei ddarparu yn eu rhwystro rhag gweithio. 

 Canfyddodd yr arolwg bod gofalu yn effeithio’n drwm ar gynhalwyr yn y flwyddyn gyntaf, gyda chynhalwyr yn cael trafferth i ymdopi â newidiadau yn eu sefyllfa bersonol a’u sefyllfa ariannol wrth iddynt roi’r gorau i weithio a gorfod ysgwyddo costau ychwanegol anabledd. Wedi hynny, mae yna ddirywiad graddol yn eu sefyllfa ariannol dros amser.

Rhieni plant anabl o dan 18 oed a rhieni sy’n gofalu am eu plant anabl wedi iddynt dyfu’n oedolion sy’n cael eu heffeithio fwyaf. Y rhai o dan 60 oed oedd yn dioddef fwyaf, gyda dyledion trwm, anhawster i dalu biliau a gorfod benthyg arian gan deulu a ffrindiau.

 Meddai Imelda Redmond, Prif Weithredwr Cynhalwyr DU, “Mae’r adolygiad o’r Strategaeth Genedlaethol DU ar gyfer Gofalwyr, a gyhoeddwyd gan y Llywodraeth, yn gyfle gwych i adolygu’r system i gynhalwyr ac ateb y galw yn briodol. Mae’n hen bryd cael cytundeb cymdeithasol rhwng y Llywodraeth a chynhalwyr.

 Dengys yr arolwg hefyd bod y Llywodraeth yn gallu gwneud gwahaniaeth i fywydau cynhalwyr wrth fuddsoddi mewn cymorth ymarferol ac incwm iddynt. Mae angen i’r gefnogaeth hon barhau.

 Yn ddiweddar, mae Llywodraeth Cynulliad Cymru wedi ail-ganolbwyntio ei Strategaeth ar gyfer Gofalwyr yng Nghymru.

 Mae Carers UK yn annog cynhalwyr i ymuno â’i ymgyrch newydd, Real Change, Not Short Change, i sicrhau triniaeth well i gynhalwyr. Ewch i ww.carersuk.org. 

- diwedd -                                                               25/05/07

Gwybodaeth bellach

Maggie Titterton, Swyddog Datblygu     Roz Williamson – Cyfarwyddwraig,

Cynhalwyr Cymru                                Cynhalwyr Cymru

Ffôn:  02920 811370                           Ffôn:  02920 811370

Symudol:  0786 6539075                     Symudol:  07866544066

Nodiadau i olygyddion

1. Mae llefarwyr ac astudiaethau achos ar gael i’w cyfweld a’u ffilmio trwy ffonio’r rhifau uchod.